दुई पुस्ताबीचको सम्बन्ध !

2019-09-29

समाजमा प्रायः नयाँ र पुराना, किशोर-युवा र प्रौढ-बृद्ध, कनिष्ठ र वरिष्ठ वा जेठा र कान्छा अथवा ठुला र साना अर्थात् अघिल्ला र पछिल्ला दुईथरी पिंढी वा पक्षहरु बीचमा विवाद, संघर्ष वा अन्तर्विरोधहरु हुन्छन् ! ती अन्तर्विरोधहरु दुवै पक्षका स्वाभाविक अन्तर्विरोधी चरित्रका कारण उत्पन्न भएका हुनाले तिनमा केही मात्रामा एकले अर्कालाई विरोध, अवरोध र प्रतिरोध गर्दै निषेध गर्नेसम्मको चिन्तन र चरित्रको रुपमा विकास भएको पनि पाइन्छ ।

अघिल्लो पुस्ताले आफूले "मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन" भनेझैं गरी वर्तमान स्थितिसम्म ल्याइपुर्याउनमा आफ्नो वा आफ्नो पुस्ताको मात्र भूमिका, लगानी र कुर्वानी देख्ने तर पछिल्लो पुस्ताको कुनै लगानी अहिले भएको पनि नदेख्ने र पछिपनी कुनै योगदान हुनसक्ने समेत नदेख्ने गरेर पछिल्लो पुस्ताको न्यूनीकरण र अवमूल्यन गर्दै उपेक्षा र अवरोध पुराउने अनि पछिल्लो पुस्ताले पनि अघिल्लो पुस्ताका दुखकष्ट, त्यागतपस्या र लगानीकुर्वानीलाई नजरअन्दाज गर्दै वर्तमान अवस्थाको सिर्जना सहज र स्वाभाविक रुपले भएको भनझैं गरी आफ्नो वा आफ्नो पुस्ताको मात्र शक्ति-भक्ती, योग्यता-क्षमता, लगानी-कुर्वानी र भूमिका-योगदान भएको र भविष्यमा अझै धेरै हुनसक्ने आत्मरती गरेर अघिल्लो पुस्ता र तिनका भूमिका र योगदानलाई सुनियोजित, सामूहिक र षड्यन्त्रपूर्ण रुपमा निषेध गर्न विशेष भूमिका खेल्ने गरेको विचित्र विडम्बना देखिन्छ ! पुरानो पुस्ताले नयाँ पुस्तामा अनुभवको कमीको बिल्ला भिराएर उसको नयाँ शक्ति, सीप, सकृयता, संघर्षशीलता र सक्षमताजस्ता ५ "स" जन्य गुणहरुमाथी आशङ्का र अविश्वास गर्दै नयाँबाट सावधान रहन फर्मान जारी गर्ने तथा नयाँ पुस्ताले पनि आफूहरु भौतिक-शारीरिक रुपले बलिस्ठ अनि नयाँ र आधुनिक प्रविधिले शिक्षित-दीक्षित र सुसज्जित भएको भनी "पुराना पात झर्ने र नयाँ पात पलाउने " प्राकृतिक नियमको दुहाइ दिंदै लाई पुरानालाई नयाँले निषेध गर्ने गर्छन् र गर्ने हो भन्दै रुखको जन्म, विकास र निर्माणमा पुराना पातहरुले गरेको योगदान ठूलो हुँदाहुँदै पनि उनीहरु काउरिंदै-चाउरिंदै र सुक्दै-झर्दै गैरहेको स्वाभाविक बहिर्गमनलाई नदेखेर तिनलाई हठात् र बलात् काटेर-फाँडेर सिद्धाउने गरेको वा गर्नखोजेको दुखद विडम्बना देखिन्छ !

हो, यदाकदा रुख कचल्टियो, समयानुकूल अपेक्षित विकास गर्न सकेन र युगको आवश्यकतालाई पूरा गर्ने गरी छहारी, फूल, फल वा काठ वा सुन्दरता दिन सकेन भने वा हस्किएर, ठस्किने अथवा हौसिएर ढल्ने-गल्ने हुदै गैरहेको अवस्थामा रुखविरुवालाई छप्टिन वा स्थिती हेरेर उखेलेर फाल्ने अथवा अन्यत्र सार्ने हुनसक्छ तर यसै अपवादपूर्ण विशेष नियमलाई सामान्यीकरण गरेर पुरानाजती सबैलाई छप्टिने, फाँड्ने, उखेलेर फाल्ने वा अन्यत्र सार्ने गरियो भने के होला ? यसको परिणामप्रती आँखा चिम्लँदा हुने क्षतिलाई सबैले ध्यान दिनु पर्दछ ! यसैगरी पुरानो रुखको तप्कनीले गर्दा प्रायः नयाँ बोटविरुवाहरु घामपानीबाट वन्चित हुन गई कचल्टिने हुनाले कथंकदा पुरानो, उमेर पुगेको र अनुत्पादक हुन थालेको रुखलाई ढाल्दा एकातिर फर्निचर, दाउरा जस्ता मूल्यवान् र उर्जावान् सामाग्रीको रुपमा सदुपयोग हुनसक्ने र अर्कातिर त्यो ठाउँमा धेरै नयाँ आधुनिक, कलमे र विकासे बिरुवा रोपेर छिटो, मीठो र धेरै उत्पादन गर्न सकिने विशिष्ट स्थितिलाई पनि नयाँ-पुराना सम्बन्धित सबै पक्षले ख्याल गर्नै पर्दछ भने यसै विशिष्ट अवस्थालाई आम बनाएर सबै पुरानालाई हठात् र बलात् फँडानी गरेर नयाँ वर्णशङ्कर बीउ छरेर एकसाल त राम्रो फसल भित्राउन सकिएला तर अर्को साल त्यो फसललाई बिउको रुपमा प्रयोग गर्न नसकिएर जमीन बाँझो हुने हास्यास्पद विडम्बना हुने कुरालाई पनि सम्बन्धित पक्षले हेक्का राख्नै पर्दछ ।

यी दुई पक्षहरु बीचको यस्तो अन्तर्विरोधलाई बुझ्ने र हलगर्ने वस्तुवादी, वैज्ञानिक, विवेकपूर्ण, वर्गीय, विशिष्ट, विधिसम्मत र व्यावहारिक अर्थात् ७ "व" सम्मत चेतना, चिन्तन र चरित्र हुनै पर्दछ । यी दुवै पक्ष र यिनका बिचका अनमेल वा अन्तरविरोधहरुलाई बुझ्दा यिन्लाई आपसमा अन्तर्विरोधी, विरोधाभाषपूर्ण र निषेधात्मक रुपमा मात्र बुझियो र हल गर्ने प्रयास गरियो भने त्यो आत्मघाती, विध्वंसात्मक र भष्मासुरे तरिका हुनपुग्दछ ! तर यी दुई पक्ष र यिनको बीचको यो अन्तर्विरोधलाई बुझ्दा यिनीहरु अन्तर्सम्बन्धित, अन्योन्याशृत, अन्तर्निर्भर/परस्परनिर्भर छन् ; यिनका बिचमा द्वन्द्वात्मक सम्बन्ध हुन्छ र कुनै एक पक्षको अस्तित्व र विकास कुनै अर्को पक्षको अस्तित्व र विकासमा आधारित रहेको हुन्छ । त्यसैले यिन्को आपसी सम्बन्ध दुस्मनीपूर्ण र निषेधात्मक नभएर नित्तान्त मैत्रीपूर्ण, सहकार्यात्मक र सहयोगात्मक हुन्छ र हुनैपर्दछ भनेर नै बुझ्नुपर्छ ! यसरी बुझियो भनेमात्र यो अन्तर्विरोधलाई सही ढङ्गले हल गर्न सकिन्छ अर्थात् दुवै पक्षले एक अर्काका सीमा र समस्या मात्र न हेरेर, क्षमता र भूमिका हेरेर सीमा र समस्यालाई हटाउन र क्षमता र भूमिकालाई यथोचित सम्झना र कदर गर्न सिक्नु र सक्नु पर्दछ ! यसरी र यसरी मात्रै समाज र आन्दोलन बैज्ञानिक र गुणात्मक रुपले बँचाउन र बढाउन सकिन्छ र सक्नुनै पर्दछ ।

लेखक नारायण शर्मा नेकपाका 'पुस्तक तथा अभिलेखालय विभाग'का प्रमुख हुन् ।




थप समाचार


श्राद्धको अर्थ र औचित्यबारे केही कुरा : नारायण शर्मा

श्राद्धको अर्थ र औचित्यबारे केही कुरा  : नारायण शर्मा

"मात्रीदेवो भव: ! पितृदेवो भव: !! ""माता यस्य गृहे नास्ती, भार्या च पृय वादिनिम् !अरण्यम् तेन गन्तव्यम् यथारण्यम् तथा गृहम् !!"

मरेर गएपनि विश्व हल्लाउने 'कार्ल मार्क्स'को जिवनी पढ्नुहोस

मरेर गएपनि विश्व हल्लाउने 'कार्ल मार्क्स'को जिवनी पढ्नुहोस

एजेन्सी - कार्ल मार्क्स ५ मे, १८१८ मा ट्रियर सहरमा जन्मिएका थिए । त्यो सहर सन् १७९४ देखि १८१४ सम्म फ्रान्सेली प्रशासनको अधीनस्थ थियो र ...

सर्वहारा अधिनायकत्व र अभ्यासबारे एक टिप्पणी !

सर्वहारा अधिनायकत्व र अभ्यासबारे एक टिप्पणी !

सर्वहारा अधिनायक्त्वविना कुनै कम्युनिस्ट पार्टी कम्युनिस्ट पार्टी बन्नै सक्तैन किनकि त्यो पार्टीले साम्यवादसम्मको यात्रा तय गर्नै सक्तैन भन्ने मालेमावादको सार रहेको छ ! ...





ट्रेन्डिङ


मन्त्रिमण्डल हेरफेर गर्दै प्रधानमन्त्री, उपसभामुखलाई राजिनामा गराई मन्त्री बनाइने

काठमाडौं - प्रधानमन्त्री केपी ओलीले मन्त्रिमण्डल हेरफेर गर्ने तयारी गरेका छन्। पार्टीका अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालसँगको परामर्शमा ओलीले मन्त्रिमण्डल पुनर्गठन गर्न लागेका हुन्। ओलीले सोमबार

कृष्णबहादुर महरालाई आज अदालत लगिने

काठमाडौँ - संघीय संसद्की कर्मचारीलाई बलात्कार प्रयास गरेको आरोप लागेका निवर्तमान सभामुख कृष्णबहादुर महरालाई प्रहरीले मंगलबार अदालतमा उपस्थित गराउँदै छ । थुनामा राख्ने अनुमति लिन अदालतमा

बुद्ध एयरको काउन्टरमा मुड्की बजार्दै जंगिए सांसद प्रमोद साह

जहाज ढिलो उडेको भन्दै प्रतिनिधिसभा सांसद प्रमोद साहले जनकपुर विमानस्थलस्थित बुद्ध एयरको काउन्टरमा तोडफोड गरेका छन् । सर्लाही–१ बाट निर्वाचित राष्ट्रिय जनता पार्टीका सांसद तोडफोेडमा उत्रिएका

लाइनमा बस्नुपरेको भन्दै एनआरएनद्वारा त्रिभुवन विमानस्थलको अध्यागमन डेस्क तोडफोड

काठमाडौँ - गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएन) सम्मेलनमा भाग लिन अस्ट्रेलियाबाट नेपाल आएका केही प्रतिनिधिले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित अध्यागमन डेस्क तोडफोड गरेका छन् । लामो लाइनमा बस्नुपरेको

जाँदा जाँदै गोविन्द केसीले दिए अनसन बस्ने चेतावनी, यस्ता छन् मागहरु !

काठमाडौँ - प्रा.डा.गोविन्द केसीले फेरि सत्याग्रह थाल्ने चेतावनी दिएका छन् । राजनीतिक आस्थाका आधारमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयको उपकुलपतिमा नाम सिफारिस भएको भन्दै त्यसलाई स्थगित नगरे सत्याग्रह थाल्ने

सीको नेपाल भ्रमणबारे चिनियाँ मिडियामा अझै चर्चा, कसले के भने ?

बेइजिङ - चिनियाँ राष्ट्राध्यक्षको नेपाल भ्रमणलाई चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले निकै महत्त्व दिएका छन्। इतिहासका मैत्रीपूर्ण घटनाले दुई देशबीचको गहिरो मित्रता पुष्टि भएको जनाउँदै राष्ट्राध्यक्ष सीको नेपालको

सी भ्रमणमा सुरक्षा रणनीति सफल, चिनियाँ पक्षद्वारा प्रशंसा

काठमाडौँ - चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको नेपाल भ्रमणका क्रममा सरकारको सुरक्षा रणनीति सफल भएको छ । सबै सुरक्षा निकायबीचको सहकार्यले सुरक्षा रणनीति सफल भएको निष्कर्ष गृह

एनआरएनको नवौं विश्व सम्मेलन शुरु, यस्ता छन् आचार्य र पन्त प्यानलका मुख्य सारथीहरू ?

काठमाडौँ - गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को नवौं विश्व सम्मेलन मंगलबारदेखि राजधानीको होटल हायातमा सुरु हुँदैछ । सम्मेलनको उद्घाटन राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले र समापन प्रधानमन्त्री

थाहा नगरपालिकाको वडा कार्यालयमा आगजनी

हेटौडा - थाहा नगरपालिकाको ५ नम्बर वडा कार्यालय भवनमा अज्ञात समूहले आगो लगाएको छ । आइतबार राति पौन १२ बजेतिर कार्यालयमा आगजनी भएको हो । सानो फाखेलनजिक