नेपाली नेताको द्वैध चरित्र जयशंकरका अगाडि काम लाग्दैन : अमरेशकुमार

2019-08-11

जयशंकरले भारतको नेपाल नीतिमा के परिवर्तन ल्याउलान् ?
जयशंकर विदेश नीतिमा अत्यन्त कुशल ब्युरोक्र्याट हुन् । नेताहरूसँग जस्तो नरम दृष्टिकोण उनीसँग छैन । जे गरे पनि छुट हुने विगतको नीति अब भारतले अपनाउँछ जस्तो मलाई लाग्दैन । किनभने, उनी ‘एसर्टिभ’ छन् । क्रिस्टल क्लियर पोलिसी लागू गर्न खोज्छन् । निर्णय क्षमता पनि बढी छ । राजनीतिकर्मीहरू केही दुर्गुणलाई बेवास्ता गरिदिन्छन् । जति गाली गरे पनि नेताहरू सहन्छन् । चुप लागेर सुनिदिन्छन् । तर, त्यसरी कुनै ब्युरोक्र्याट वा आर्मी अफिसरलाई गाली गरेर हेरौँ त ! उनीहरू सहँदैनन् । जयशंकरको हकमा पनि त्यही हुनेछ ।

नेपालको सरकार र नेताहरूले द्वैध चरित्र अपनाउँदै आएका छन् । त्यो जयशंकरको पालामा सफल हुँदैन । पहिले नेपाली नेताले आफ्नो राजनीतिक दुनो सोझ्याउन भारतलाई गाली गर्ने गर्थे । बन्द कोठामा म तपाईंकै हो, नातागोता, संस्कृति एउटै हो भन्ने, म त भारतमै पढेको भन्ने, तर बाहिरचाहिँ जनमत बनाउन राष्ट्रियताको नारा दिएर भारतलाई गाली गर्ने हुन्थ्यो । अब यो द्वैध चरित्र जयशंकर विदेशमन्त्री भएको वेलामा चल्दैन । उनले सहँदैनन् ।

नीतिचाहिँ कस्तो बनाउलान् त ?
अहिले नै भन्न हतार हुन्छ । सुरक्षा निकाय, विदेश मन्त्रालय र प्रधानमन्त्री कार्यालयको इनपुटबाट विदेश नीति बन्ने हो । यसबारे उनीहरू के छलफल गरिरहेका छन्, त्यो केही महिनापछि मात्रै स्पष्ट हुन्छ ।

अघिल्लोपटक संविधान घोषणा हुनुअघि विदेशमन्त्रीका रूपमा नेपाल आएका जयशंकर असफल हुनुपर्‍यो । भारतले माइक्रो म्यानेज गर्न खोज्दा उसको छिमेक नीति जहिले पनि समस्यामा पर्दै आएको छ नि ?

जुनसुकै शक्तिसम्पन्न राष्ट्रले आफ्ना वरिपरिका राष्ट्रमा माइक्रो म्यानेजमेन्ट गर्न खोज्छ । हामी भारतको छेउमा छौँ, र यो समस्या देखिरहेका छौँ । तर, यसवेला भारतले भन्दा बढी चीनले नेपालमा माइक्रो म्यानेजमेन्ट गरिरहेको छ । हरेक पार्टीको आन्तरिक राजनीतिमा चीनले चलखेल गरिरहेको छ । किन हरेक दिन नेपालका राजनीतिक दलका नेता कार्यकर्ता, पत्रकारलाई चीनले घुमाउन लैजान्छ ? नेकपाका नेताहरू प्रशिक्षण लिँनै जान्छन् । प्रशिक्षणमा किन लैजान्छ ?

तर, कुनै पनि मुद्दामा चीन निर्णायक बनेको भन्ने किन सुनिँदैन त ? हरेक मुद्दामा भारत निर्णायक बनिरहेको छ ।

त्यसको कारण के हो भने भूगोल परिवर्तन गर्न सकिन्न । रातारात व्यापार सम्बन्ध परिवर्तन गर्न सकिन्न । सांस्कृतिक कारणले भारतमा नेपाली जनताको जुन निर्भरता छ, त्यसलाई तत्काल कम गर्न सकिन्न । जति गाली गरे पनि श्राद्ध गर्न त वनारस र गया नै जाने हो, जति मन नपरे पनि उपचार गराउन मेदान्त र एपोलो नै जाने हो । चारधामका लागि केदारनाथ र बद्रीनाथ नै जाने हो । नुनतेलदेखि हर्लिक्ससम्म भारतीय नै खाने हो । यो निर्भरता, व्यापार बदल्न सकिन्न । टुटेफुटेको भए पनि हिन्दी सबैले जान्दछन्, तर चिनियाँ भाषा त नेपालीले एक शब्द पनि बुझ्दैनन् नि । यी यथार्थ हुन् हामी यसलाई बदल्न सक्दैनौँ ।

पछिल्लो समय नेपालको विदेश नीतिमा चीनको बिआरआई र अमेरिकाको इन्डो प्यासिफिक स्ट्राटेजीबीच प्रतिस्पर्धा देखिएको छ । यसको असर कस्तो पर्ला ?
यो सरकारले नेपाललाई भारत, चीन र अमेरिकाको द्वन्द्वको अखडा बनाइदिएको छ । हाम्रोजस्तो कमजोर मुलुकले यो धान्न सक्दैन । द्विपक्षीय कुरा गर्ने, आर्थिक हिसाबले कूटनीति सञ्चालन गर्ने, कसैको विरुद्ध पनि नेपालको भूमि प्रयोग हुन नदिने भनेर आश्वस्त पार्नुपर्छ । तर, आजको दिनमा न उत्तरी छिमेकी हामीबाट आश्वस्त हुन सकेको छ, न दक्षिणको । दुवै विश्वका ठूला देश हुन् । उनीहरूको सुरक्षामा शंका पैदा गरेर नेपाल स्थिर रहन सक्छ जस्तो मलाई लाग्दैन । इन्डो प्यासिफिक र बिआरआई दुवै एकअर्काका विपरीत रणनीतिक परियोजना हुन् । हामी यी दुवै सामरिक रणनीतिमा प्रवेश गर्नु हुन्थेन । न बिआरआईको हिस्सा बन्न जरुरी थियो, न इन्डो प्यासिफिकको । ठीक छ, चीनसँग द्विपक्षीय वार्ता गरेर आर्थिक परियोजना अघि बढाउन सकिन्थ्यो । त्यसका लागि बिआरआईमा पसेँ भनिरहन जरुरी थिएन । यो दुइटैमा लागेर यो सरकार आफैँ फसिसकेको छ । अहिले चीनलाई लाग्छ, नेपाल इन्डो प्यासिफिकमा पसिसक्यो । अमेरिकालाई लाग्छ, नेपाल त चीनको भइसक्यो । दुवैको अविश्वासको खाडलमा सरकार पर्‍यो । यी दुई परियोजनाका कारण नेपालको आन्तरिक राजनीति स्थिर रहँदैन ।

अब भारतले नेपाल नीति तयार गर्दा इन्डो प्यासिफिक रणनीतिअनुसार गर्ला कि त्यसभन्दा अलग रहेर नीति बनाउला ?
भारतले अहिलेसम्म आफ्नो पोजिसन स्पष्ट पारेको छैन । भाजपाको दोस्रो कार्यकालका लागि भर्खर सरकार गठन भएको छ । अहिलेको सरकार अझ बढी म्यान्डेट लिएर अझ बढी आत्मविश्वासका साथ आएको छ । सरकारले महत्वपूर्ण पदमा नियुक्ति गरिरहेको छ । विदेशमन्त्री जयशंकर बनेका छन् । त्यसैले, भारतले नेपाललाई आफ्नै रणनीतिअनुरूप हेर्छ कि इन्डो प्यासिफिकअन्तर्गत राखेर हेर्छ भन्ने केही समयपछि मात्रै स्पष्ट हुन्छ । तर, मलाई के लाग्छ भने, हिजोको नीति अब रहँदैन ।

हाम्रा राजदूत नीलाम्बर आचार्यले विदेशमन्त्रीसँग भेट्न कैयौँ साता पर्खिनुपरेको, तरकारीमा विषादीबारे दूतावासको पत्र आएकोजस्ता प्रकरणबाट जयशंकर आएपछि उनले नेपालप्रतिको नीतिमा कडापन झल्किन थालेको हो ?

भारत अब पहिलेजस्तो छैन । पहिलेजस्ता विदेशमन्त्री छैनन् । त्यसैले, नेपाली नेताहरूको पहिलेको व्यवहार अब सफल हुँदैन । जयशंकरले पहिलो दिनको ब्रिफिङमै मन्त्रालयमा भनिसकेका छन्, जे हुँदै आएको थियो, अब त्यो हुँदैन । त्यो भनेको के हो हेर्न बाँकी छ ।

त्यसोभए नेपाल–भारत सम्बन्ध थप अप्ठ्यारोमा पर्ने हो ?
नेपालको परराष्ट्रनीतिमा डबल स्ट्यान्डर्ड छ । मुखले भन्ने एउटा, गर्ने अर्को । महेन्द्रको पालादेखि नै नेपालको हितलाई होइन, भारतको विरोधलाई राष्ट्रवादका रूपमा अथ्र्याउने चलन छ । अहिले पनि त्यसैको निरन्तरता छ । हामी आन्तरिक राजनीतिमा सफल हुनलाई परराष्ट्र नीतिलाई उपयोग गर्छौँ । सरकारमा हुँदा र हटेपछि अर्कै बोली, बाहिर अर्कै बोली, भित्र अर्कै बोली छ । यो समाप्त हुनुपर्छ ।

यहाँका कुनै पनि राजनीतिक नेता र दलले परराष्ट्र मामिलामा परिपक्वता देखाउन सकेनन् । नेपालीको हितमा के छ भन्ने नै सरकारले पहिचान गर्न सकेको छैन । हामीले गर्ने आर्थिक कूटनीति हो । विकास हो । पहिले शक्तिसम्पन्न बन्नुछ । नेपालको आर्थिक दृष्टिकोणमा पनि द्विविधा छ । सरकारमा हुँदा विदेशीको दलाल, बाहिर जानेबित्तिकै क्रान्तिकारी । यसबाट बाहिर निस्किनु आवश्यक छ । जुनसुकै नेता र दल भए पनि परराष्ट्र मामिलाबारे एउटा लक्ष्मणरेखा तयार गर्न जरुरी छ । त्यो नाघ्न मिल्दैन । मन नपर्दैमा जे पनि बोल्ने छुट छ, त्यसको अन्त्य हुनुपर्छ । त्यसोभए सबैसँग सम्बन्ध राम्रो बन्छ ।




थप समाचार


श्राद्धको अर्थ र औचित्यबारे केही कुरा : नारायण शर्मा

श्राद्धको अर्थ र औचित्यबारे केही कुरा  : नारायण शर्मा

"मात्रीदेवो भव: ! पितृदेवो भव: !! ""माता यस्य गृहे नास्ती, भार्या च पृय वादिनिम् !अरण्यम् तेन गन्तव्यम् यथारण्यम् तथा गृहम् !!"

मरेर गएपनि विश्व हल्लाउने 'कार्ल मार्क्स'को जिवनी पढ्नुहोस

मरेर गएपनि विश्व हल्लाउने 'कार्ल मार्क्स'को जिवनी पढ्नुहोस

एजेन्सी - कार्ल मार्क्स ५ मे, १८१८ मा ट्रियर सहरमा जन्मिएका थिए । त्यो सहर सन् १७९४ देखि १८१४ सम्म फ्रान्सेली प्रशासनको अधीनस्थ थियो र ...

सर्वहारा अधिनायकत्व र अभ्यासबारे एक टिप्पणी !

सर्वहारा अधिनायकत्व र अभ्यासबारे एक टिप्पणी !

सर्वहारा अधिनायक्त्वविना कुनै कम्युनिस्ट पार्टी कम्युनिस्ट पार्टी बन्नै सक्तैन किनकि त्यो पार्टीले साम्यवादसम्मको यात्रा तय गर्नै सक्तैन भन्ने मालेमावादको सार रहेको छ ! ...





ट्रेन्डिङ


वामदेव गौतम कास्की-२ बाट यसकारण चुनाव नलड्ने

काठमाडौं - नेकपा नेता वामदेव गौतमले मंसिर १४ मा हुने उपनिर्वाचनमा कास्की २ बाट नउठ्ने घोषणा गरेका छन्। गौतमले शनिबार बसेको पार्टीको सचिवालय बैठकमा स्वर्गीय

विद्यार्थीसँग असुलेको बढी शुल्क ३० दिनभित्र फिर्ता गर्न चितवन मेडिकल कलेज तयार

चितवन - चितवन मेडिकल कलेजले विद्यार्थीसँग असुलेको बढी शुुल्क फिर्ता वा समायोजन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ । जिल्ला प्रशासनको रोहबरमा शनिबार विद्यार्थी र अभिभावकसँग भएको छलफलमा

अकुत सम्पत्ति जोड्ने २० ‘हाइप्रोफाइल’ छानविनमा, अख्तियारका पूर्वप्रमुखसँग एक अर्बभन्दा बढी सम्पत्ति

काठमाडौँ - सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले अकुत सम्पत्ति रहेको भन्दै अख्तियारका पूर्वप्रमुख आयुक्त दीप बस्न्यात र पूर्वआयुक्त राजनारायण पाठकमाथि पनि छानबिन गरिरहेको छ । बस्न्यातसँग अर्बभन्दा

मर्जको प्रकृयामा सहकारी तेजस्वी र मातृभूमि  मर्ज हुँदै

दिवाकर पोख्रेलदेउखुरी, असोज। उदेश्य मिल्ने सहकारीको मर्जको नीति सरकारले अघि सारेसंगै सहकारी संस्थाहरु मर्जको प्रकृया शुरु हुन थालेको छ । सहकारी संस्था

आफ्नै पार्टीका सांसदसँग यसकारण रुष्ट छन् ओली

काठमाडौं - प्रधानमन्त्री केपी ओलीले बजेट अधिवेशनमा प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्न नसकेको भन्दै आफ्नै पार्टीका सांसदसँग गुनासो पोखेका छन् । सांसदहरू सरकारको बचाउमा नदेखिएको र

गौतमबुद्ध विमानस्थल सञ्चालनको जिम्मा जर्मन कम्पनी म्युनिखलाई दिने तयारी

काठमाडौं - भैरहवामा निर्माणाधीन गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनको जिम्मा जर्मनी कम्पनी म्युनिखलाई दिने तयारी गरिएको छ। रूपन्देहीको भैरहवामा निर्माण भइरहेको यो विमानस्थल आगामी डिसेम्बरभित्रै निर्माण

देशका मध्य र पूर्वी भागमा अझै वर्षाको सम्भावना

काठमाडौँ - नेपालबाट मनसुन अन्त्य हुने समय नजिकिँदै गर्दा मनसुनी न्यून चापीय रेखा औसत स्थानभन्दा केही दक्षिणतर्फ सरेकाले मनसुनको समय लम्बिने सम्भावना रहेको जल तथा

म्याग्दीको कोटखोलामा बाढीले ५ घर बगायो, दुई बालिका बेपत्ता

म्याग्दी - म्याग्दीको बेनी नगरपालिका वडा नं २ बगरफाँटको कोटखोलामा आएको बाढीले बगाउँदा दुई बालिका बेपत्ता भएका छन्। बेपत्ता हुनेमा १० बर्षिया शर्मिला परियार र

'सी जिनपिङ विचारधारा विश्व व्यवस्थाको नयाँ ढोका’ : घनश्याम भुसाल

काठमाडौँ - नेकपा स्थायी समिति सदस्य घनश्याम भुसालले सी जिनपिङ विचारधारा र बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ(बिआरआई)ले विश्व व्यवस्थाको नयाँ ढोका खोल्न सक्ने दाबी गरेका छन्